||

Kiedy warto włączyć ECT do planu leczenia

PrzezRedakcja

Elektrochemioterapia w onkologii weterynaryjnej — kiedy warto włączyć ECT do planu leczenia, przegląd literatury.

Przychodnia Weterynaryjna Moonvet · Łódź – artykuł sponsorowany

Problem, który zna każdy z nas

Marginesy w histopatologii wychodzą „infiltrated”. Guz siedzi na lusterku nosowym kota, przy powiece, na dystalnej części kończyny — w miejscu, gdzie 2 cm marginesu oznacza amputację albo rekonstrukcję, na którą właściciel się nie zgadza. Radioterapia jest o kilkaset kilometrów stąd, kosztuje kilkanaście tysięcy i wymaga kilkunastu znieczuleń. Pacjent ma 14 lat i przewlekła choroba nerek (CKD) w stadium 2. To nie są rzadkie przypadki. To codzienność praktyki i najczęściej kończy się wypisem z adnotacją „marginesy zajęte, obserwacja”, bo realnie nie ma czego zaproponować.

Elektrochemioterapia wypełnia dokładnie tę lukę. Nie jako alternatywa dla wszystkiego, ale jako narzędzie kontroli miejscowej tam, gdzie skalpel musiał się zatrzymać, a wiązka jest poza zasięgiem pacjenta lub właściciela. Mechanizm elektroporacji jest dziś dobrze opisany i nie ma potrzeby go tu powtarzać. Ważniejsze jest pytanie, które zadaje sobie klinicysta przy konkretnym pacjencie: jakie liczby stoją za tą metodą i w których wskazaniach są na tyle mocne, żeby zmienić plan leczenia.

Poniżej przedstawiamy dowody z literatury oraz propozycję współpracy z Moonvet dla lekarzy weterynarii jako ośrodka referencyjnego dla Elektrochemioterapii

Dowody — wskazanie po wskazaniu

Skróty użyte w opisie wyników ORR — odsetek odpowiedzi obiektywnych (całkowitych i częściowych łącznie) · CR — odpowiedź całkowita · PR — odpowiedź częściowa · SD — choroba stabilna · PD — progresja DFI — czas wolny od choroby · PFS / PFI — czas wolny od progresji · TTR — czas do wznowy · MST — mediana przeżycia HR — hazard względny · CI — przedział ufności · IU — jednostki międzynarodowe (bleomycyna)

1. Rak płaskonabłonkowy lusterka nosowego kota (npSCC)

npSCC — nasal planum squamous cell carcinoma; cSCC — postać skórna.

Wskazanie, w którym ECT ma dziś najmocniejszą pozycję u kotów. Franchini i wsp. (2026) — 18 kotów z zaawansowanym npSCC w stopniu T3–T4N0M0, ECT jako jedyna metoda leczenia:

  • ORR 88,8%, odpowiedź całkowita (CR) u 72,2%
  • roczny odsetek utrzymanej CR: 61,1%
  • mediana PFS w grupie z CR: 820 dni (vs 56 dni przy PR i 65 dni przy SD)
  • działania niepożądane wyłącznie stopnia I–II wg VCOG-CTCAE v2, samoograniczające się; żadnego przypadku martwicy tkanek ani przetoki

Warto się przy tym zatrzymać. Jak przypominają autorzy, w metaanalizie pojedynczej sesji ECT odsetek CR spada do około jednej trzeciej dla guzów ≥ 3 cm. Te 72,2% CR uzyskano w kohorcie, która z definicji przekracza ten próg wielkości.

Dos Anjos i wsp. (2020) — prospektywne badanie 56 kotów z cSCC leczonych samą ECT, porównanie dawki standardowej bleomycyny (15 000 IU/m², n = 22) z obniżoną (10 000 IU/m², n = 34): brak istotnej różnicy w DFI i przeżyciu całkowitym. Dłuższy DFI uzyskano natomiast w guzach małych (< 0,33 cm³) niż dużych (p = 0,045), a krótsze przeżycie w stopniach T3–T4 niż T1–T2 (p = 0,004).

Dwa wnioski praktyczne: przy niedoborach bleomycyny dawka obniżona jest opcją do rozważenia, a o wyniku i tak decyduje przede wszystkim to, jak wcześnie pacjent trafi na leczenie.

Twój pacjent: kot z SCC lusterka nosowego, u którego nie chcesz albo nie możesz wykonać nosektomii — nawet w stadium T3–T4 — jest dobrym kandydatem do ECT. To nie jest leczenie „ostatniej szansy”.

2. Mięsaki tkanek miękkich psów z niekompletnymi marginesami

Najświeższy i metodologicznie najmocniejszy dowód, bo z grupą kontrolną. Ramos i wsp. (2026) — 43 psy z niecałkowicie wyciętymi STS o niskim i pośrednim stopniu złośliwości:

Chirurgia sama (n = 22)Chirurgia + ECT (n = 21)
Nawrót miejscowy68,2%33,3%
Mediana TTR534 dninie osiągnięta (p = 0,044)

Protokół: dwie sesje w odstępie 2 tygodni, pierwsza ~2 tygodnie po zabiegu, bleomycyna i.v. 15 000 IU/m², impulsy dwufazowe 1200 V/cm, margines 3 cm wokół blizny. Tolerancja: przejściowy, łagodny stan zapalny miejscowy u 38% psów, żadnej hospitalizacji.

Uczciwie: różnica w samym odsetku nawrotów nie osiągnęła istotności statystycznej (badanie było na małej grupie kontrolnej — potrzeba ≥ 31 psów na grupę). Czas do nawrotu wydłużył się istotnie, a odsetek nawrotów zmniejszył się o połowę.

Drugie badanie idzie w tym samym kierunku. Spugnini i wsp. (2019) — 30 psów z niecałkowicie wyciętymi STS, protokół skojarzony: bleomycyna 20 mg/m² i.v. plus cisplatyna 0,5 mg/cm² wstrzyknięta w lożę i marginesy, dwie sesje w odstępie 2 tygodni, pierwsza przy zdejmowaniu szwów (10–14 dni po zabiegu). 26 z 30 psów bez wznowy w chwili publikacji, mediana szacowanego czasu wolnego od choroby 857 dni. Guzy z komórek okołonaczyniowych nie odpowiadały istotnie lepiej niż pozostałe histotypy.

Praktyczna różnica między tymi dwoma protokołami dotyczy momentu skierowania: Ramos rozpoczyna ECT ok. 2 tygodnie po operacji, Spugnini — przy zdejmowaniu szwów. W obu przypadkach masz czas na wynik histopatologii przed podjęciem decyzji.

Twój pacjent: histopatologia wraca z „marginesy zajęte”, a reoperacja oznacza amputację lub płat przesuwny. ECT jest rozsądniejsza niż obserwacja i tańsza oraz krótsza niż radioterapia.

3. Rak płaskonabłonkowy psów — ECT dokłada się do przeżycia

de Castro Cunha i wsp. (2023) — 54 psy, trzy grupy: chirurgia (n = 18), chirurgia + ECT (n = 26), sama ECT (n = 10).

  • Chirurgia z ECT dała 32% korzyść w przeżyciu całkowitym względem samej chirurgii (HR = 0,32; p = 0,038; CI 0,11–0,94)
  • ECT z chirurgią lub bez: odsetek odpowiedzi obiektywnej 90,9%
  • Liczba sesji ECT istotnie korelowała z przeżyciem całkowitym (p = 0,0001)

To jedno z niewielu badań weterynaryjnych, w których ECT wpłynęła na twardy punkt końcowy, a nie tylko na odpowiedź miejscową.

4. Mięsak poiniekcyjny i STS kota

Spugnini i wsp. (2011) — 64 koty z niecałkowicie wyciętym włókniakomięsakiem, ECT adjuwantowa z cisplatyną doguzową (0,5 mg/ml w bliznę i 3 cm otoczenia), dwie sesje w odstępie tygodnia, porównanie z 14 kotami po samej chirurgii:

  • nawrót u 19/64 (29,7%) w grupie ECT; mediana czasu do wznowy nieosiągnięta, średnia 666 dni
  • w grupie kontrolnej mediana czasu do wznowy 180 dni (średnia 213 dni)
  • różnica istotna statystycznie (p = 0,0002); leczenie ECT było jedynym istotnym parametrem w analizie
  • przerzuty odległe u 1/64 kotów (1,6%) wobec 10–25% raportowanych w piśmiennictwie
  • toksyczność hematologiczna: żadna; objawy żołądkowo-jelitowe u 3 kotów (4,5%)

Spugnini i wsp. (2020) — 27 kotów wyłącznie z mięsakiem poiniekcyjnym (FISS), bleomycyna 20 mg/m² i.v. + cisplatyna 0,5 mg/cm² w lożę, dwie sesje:

  • 20 kotów (74%) bez cech wznowy; średnie przeżycie 985 dni, mediana przeżycia skumulowanego 1000 dni
  • działania niepożądane: miejscowy stan zapalny u 3 kotów (stopień I VCOG), brak toksyczności ogólnoustrojowej

I najważniejsza liczba w całym tym artykule z punktu widzenia kierującego: jedynym istotnym czynnikiem rokowniczym w tej kohorcie była liczba operacji przed ECT. Koty operowane wielokrotnie przed skierowaniem miały medianę przeżycia 180 dni. Koty skierowane po pierwszym zabiegu — 1460 dni (p < 0,0001).

Innymi słowy: przy FISS wartość ECT gwałtownie spada, jeśli pacjent trafia do onkologa dopiero po trzeciej wznowie.

Przy bardzo dużych guzach u kotów opisano zdarzenia zakrzepowo-zatorowe wynikające z masywnej lizy — duże zmiany wymagają etapowania i to jest jeden z powodów, dla których kwalifikację warto oprzeć o konsultację onkologiczną.

5. Pozostałe wskazania — sygnalnie

Poniższe jednostki są w piśmiennictwie opisane, ale nie przytaczamy dla nich liczb. Kwalifikację omawiamy indywidualnie:

  • mastocytoma psów z zajętymi marginesami lub w lokalizacji okaleczającej,
  • guzy jamy ustnej psów — czerniak złośliwy i rak płaskonabłonkowy nietonsylarny,
  • guzy gruczołów okołoodbytowych.

Dwie jednostki, które warto traktować jako paliatywne, a nie radykalne:

Gruczolakorak gruczołów zatoki odbytowej (AGASAC) — Valenti i wsp. (2021), 10 psów, ECT samodzielnie lub w skojarzeniu z chirurgią i chemioterapią: odpowiedź częściowa u 6 psów (60%), całkowita u 3 (30%). Protokół: bleomycyna 20 mg/m² i.v., u części psów dodatkowo cisplatyna 0,5 mg/cm² doguzowo.

Obszary rozwojowe. ECT pod kontrolą USG opisano m.in. w grasiczaku u kota z nawracającym wysiękiem opłucnowym (Spugnini i wsp., 2017) oraz w raku pęcherza moczowego u psów (Dos Anjos i wsp., 2020 — 3 psy, w tym jedno powikłanie śmiertelne).

Bezpieczeństwo — czego realnie się spodziewać

Obraz z cytowanych badań jest zaskakująco spójny:

  • Miejscowo: przejściowy ból (stopień 1–2), rumień i strupienie, świąd, obrzęk. U Franchini ból po pierwszej sesji wystąpił u 72,2% kotów i był wyraźnie rzadszy przy kolejnych (12,5%). Martwica powierzchowna guza to efekt pożądany, nie powikłanie.
  • Ogólnoustrojowo: rzadko. U Diop wszystkie toksyczności systemowe były stopnia 1 i samoograniczające się.
  • Główne ryzyko procedury to znieczulenie ogólne, nie sama ECT.

Bezwzględne przeciwwskazanie dla bleomycyny: choroby układu oddechowego. U kotów: cisplatyna systemowo — nigdy.

To ważne w rozmowie z właścicielem, który słyszy „chemioterapia” i wyobraża sobie wymioty, wyłysienie i cotygodniowe wizyty. Tutaj mówimy o jednym znieczuleniu, kilkudniowym strupie i kontroli po miesiącu.

Gdzie ECT nie działa — i mówimy o tym wprost

  • Nowotwory układowe (chłoniak, białaczki) — ECT jest metodą miejscową.
  • Choroba rozsiana z przerzutami odległymi — możliwa paliacja konkretnych zmian, ale nie zmiana przebiegu choroby.
  • Guzy głęboko położone, niedostępne dla elektrod.
  • Guzy z zajęciem kości — dostęp elektrod i pokrycie polem są tu zasadniczo ograniczone.
  • Duże guzy — im większa objętość, tym większe ryzyko pozostawienia obszaru nieobjętego polem elektrycznym.
  • Jakość dowodów. Poza pracą Ramos 2026 i badaniem Diopa większość weterynaryjnego piśmiennictwa o ECT to małe, retrospektywne serie bez grupy kontrolnej. Badanie z grupą kontrolną jest tu wyjątkiem, nie regułą — i tak to przedstawiamy.

Nie kwalifikujemy pacjentów, u których ECT nie ma sensu. Jeśli po ocenie dokumentacji uznamy, że metoda nie pomoże, powiemy to od razu — razem z propozycją tego, co realnie ma szansę zadziałać. Skierowanie do nas nie oznacza, że pacjent zostanie poddany zabiegowi za wszelką cenę.

Kiedy skierować pacjenta

Skierowanie na ECT warto rozważyć zawsze wtedy, gdy potrzebna jest skuteczna kontrola miejscowa nowotworu, a szeroka resekcja byłaby trudna, okaleczająca albo niemożliwa. Najczęstsze sytuacje kliniczne obejmują:

  1. Zajęte lub wąskie marginesy po zabiegu, zwłaszcza gdy kolejna operacja wymagałaby znacznie szerszego usunięcia tkanek albo pogorszyłaby funkcję narządu. ECT może zostać zastosowana jako leczenie uzupełniające loży po guzie.
  2. Nowotwór w lokalizacji krytycznej, takiej jak lusterko nosowe, powieka i okolica okołooczna, małżowina uszna, dystalna część kończyny, okolica okołoodbytowa lub jama ustna. W tych miejscach każdy dodatkowy centymetr marginesu może mieć duże znaczenie funkcjonalne i kosmetyczne.
  3. Planowana resekcja marginalna lub cytoredukcyjna. Jeżeli już przed operacją wiadomo, że uzyskanie szerokiego marginesu będzie niemożliwe, możemy wspólnie zaplanować ECT śródoperacyjną albo wczesne leczenie uzupełniające. Warto skontaktować się z nami jeszcze przed zabiegiem — sposób wykonania resekcji wpływa na późniejsze możliwości prawidłowego objęcia loży polem elektrycznym.
  4. Guz powierzchowny lub dostępny dla elektrod, którego nie można bezpiecznie usunąć chirurgicznie. Dotyczy to szczególnie wybranych raków płaskonabłonkowych, mięsaków tkanek miękkich, mastocytom oraz innych zmian skórnych, podskórnych i w obrębie jamy ustnej. Sam typ histologiczny nie przesądza jednak o kwalifikacji — znaczenie mają również wielkość, głębokość, lokalizacja i zasięg nowotworu.
  5. Nawrót miejscowy po wcześniejszym leczeniu, w tym po operacji, ECT lub radioterapii, jeżeli zmianę można objąć odpowiednim polem elektrycznym, a ponowna resekcja byłaby nadmiernie obciążająca.
  6. Brak możliwości przeprowadzenia radioterapii albo rezygnacja opiekuna ze względu na dojazdy, koszt lub konieczność wielokrotnych znieczuleń. ECT nie jest równoważnym zamiennikiem radioterapii w każdym przypadku, ale w wybranych nowotworach może stanowić rozsądną metodę miejscowego leczenia.
  7. Leczenie paliatywne zmiany krwawiącej, owrzodziałej, bolesnej lub cuchnącej, gdy zasadniczym celem jest ograniczenie masy guza, wysięku, krwawienia i dyskomfortu. Przed zabiegiem oceniamy, czy spodziewany efekt kliniczny uzasadnia znieczulenie i przejściową miejscową reakcję zapalno-martwiczą.
  8. Pacjent, u którego intensywne leczenie systemowe nie jest właściwym rozwiązaniem, ale możliwe jest bezpieczne znieczulenie i zastosowanie leczenia miejscowego. Współistniejąca przewlekła choroba nerek lub istotna choroba płuc nie jest automatycznym wskazaniem do ECT — wpływa na wybór leku, drogę jego podania i ocenę bezpieczeństwa.

Najlepsze wyniki uzyskuje się zazwyczaj w przypadku zmian stosunkowo niewielkich, dobrze dostępnych i możliwych do objęcia elektrodami wraz z odpowiednim marginesem. ECT jest metodą kontroli miejscowej i nie zastępuje leczenia systemowego, jeżeli nowotwór ma istotne ryzyko przerzutów.

Nie musisz samodzielnie rozstrzygać, czy pacjent się kwalifikuje

W razie wątpliwości wystarczy kontakt lekarz–lekarz albo przesłanie opisu przypadku, zdjęć zmiany, wyniku cytologii lub histopatologii oraz dotychczasowych badań obrazowych. Wstępnie ocenimy:

  • czy ECT ma w tym przypadku uzasadnienie;
  • czy lepsza będzie ECT samodzielna, śródoperacyjna lub pooperacyjna;
  • jakie badania są jeszcze potrzebne;
  • czy istnieją przeciwwskazania do wybranego leku lub znieczulenia;
  • czy bardziej racjonalną metodą będzie ponowna operacja, radioterapia albo leczenie systemowe.

Dzięki temu właściciel nie odbywa niepotrzebnej podróży, a lekarz kierujący otrzymuje konkretną odpowiedź i proponowany plan dalszego postępowania.

Elektrochemioterapia weterynarz, ECT, moonvet lodz, onkologia

Jak wygląda współpraca z lekarzem kierującym

Pacjent jest i pozostaje pacjentem Twojej placówki. Skierowanie na ECT nie oznacza przekazania całego leczenia onkologicznego. Wykonujemy uzgodnioną konsultację i procedurę, a następnie zwierzę wraca pod opiekę lekarza prowadzącego.

Nie powtarzamy bez potrzeby wykonanych wcześniej badań. Jeżeli dokumentacja jest aktualna i wystarczająca do bezpiecznej kwalifikacji, wykorzystujemy przekazane wyniki. Dodatkową diagnostykę proponujemy tylko wtedy, gdy może ona zmienić decyzję terapeutyczną lub jest konieczna do znieczulenia.

Po naszej stronie pozostaje:

  • wstępna ocena dokumentacji i kwalifikacja onkologiczna;
  • ocena, czy ECT jest w danym przypadku rozwiązaniem racjonalnym;
  • ustalenie zakresu niezbędnego stagingu;
  • zaplanowanie zabiegu samodzielnego, śródoperacyjnego albo pooperacyjnego;
  • dobór cytostatyku, drogi podania, dawki, rodzaju elektrod oraz parametrów impulsów;
  • przeprowadzenie zabiegu w znieczuleniu ogólnym z pełnym monitoringiem;
  • opieka pozabiegowa i ocena bezpieczeństwa przed wypisem;
  • przygotowanie karty zabiegu, zastosowanego protokołu oraz zaleceń;
  • przekazanie lekarzowi kierującemu informacji o przebiegu procedury;
  • ocena odpowiedzi miejscowej i wskazań do ewentualnej kolejnej sesji.

Od lekarza kierującego potrzebujemy przede wszystkim:

  • krótkiego opisu przebiegu choroby i dotychczasowego leczenia;
  • wyniku histopatologii lub cytologii, jeśli został wykonany;
  • informacji o marginesach chirurgicznych;
  • aktualnej morfologii i biochemii albo zgody na wykonanie badań na miejscu;
  • informacji o chorobach współistniejących, szczególnie dotyczących nerek, płuc i układu krążenia;
  • dostępnych wyników oceny węzłów regionalnych oraz badań klatki piersiowej;
  • zdjęć zmiany przed zabiegiem, najlepiej z podziałką;
  • jasnej informacji, jaki ma być podział dalszej opieki nad pacjentem.

Jeżeli któregoś z badań brakuje, możemy wykonać je na miejscu. Nie jest to warunek wstępny skontaktowania się z nami.

Po zabiegu otrzymujesz pełną informację zwrotną

Przekazujemy opis procedury, zastosowany lek i dawkę, parametry impulsów, obszar poddany leczeniu, zalecenia pozabiegowe oraz harmonogram kontroli. Ustalamy również, które kontrole mogą odbywać się w Twojej placówce, a które wymagają oceny zespołu wykonującego ECT.

Standardowa ocena odpowiedzi wykonywana jest zwykle po około 4 tygodniach. Zbyt wczesna ocena może być myląca, ponieważ w pierwszym okresie guz może pozostawać obrzęknięty, ulegać martwicy lub pozornie zwiększać swoją objętość.

Organizacja wizyty

Po wcześniejszej ocenie dokumentacji konsultację i zabieg często można zaplanować podczas jednego przyjazdu. Pacjent pozostaje następnie przez kilka godzin na obserwacji i — jeżeli jego stan na to pozwala — wraca do domu tego samego dnia.

Najczęściej potrzebna jest jedna sesja, ale zależnie od wielkości, typu i odpowiedzi guza leczenie może obejmować 2–3 sesje wykonywane zwykle w odstępach około 3–4 tygodni.

Termin zabiegu musi zostać wcześniej uzgodniony z naszą recepcją. Pozwala to zarezerwować zespół, salę zabiegową, odpowiednie elektrody i lek oraz ograniczyć liczbę przyjazdów właściciela.

Możliwa jest również stała współpraca

Placówkom kierującym pacjentów regularnie proponujemy możliwość ustalenia indywidualnego modelu współpracy na podstawie odrębnej umowy. Może ona określać podział opieki, sposób przekazywania dokumentacji, organizację kontroli, konsultacje lekarz–lekarz oraz zasady rozliczania uzgodnionych czynności.

Kto wykonuje zabieg

Zabiegi wykonuje lek. wet. Monika Morawska — specjalista chorób psów i kotów, onkolog i hematolog weterynaryjny oraz członkini European Society of Veterinary Oncology (ESVONC). Od lat prowadzi złożone przypadki onkologiczne, łącząc doświadczenie kliniczne z aktualną wiedzą i indywidualnym podejściem do pacjenta.

Moonvet wykorzystuje dedykowany weterynaryjny elektroporator EPV-100 (obecnie jedynym egzemplarzem tego modelu w Polsce), umożliwiający kontrolę napięcia i prądu dostarczanego podczas impulsów oraz dobór elektrod do lokalizacji i geometrii zmiany. Zabiegi przeprowadzamy według parametrów i zasad bezpieczeństwa opisanych w zaktualizowanych SOP ESOPE 2018 oraz w Veterinary Guidelines for Electrochemotherapy of Superficial Tumors z 2022 roku.

zabieg elektrochemioterapi w przychodni onkologicznej moonvet

Podsumowanie

Elektrochemioterapia nie zastępuje chirurgii onkologicznej ani nie unieważnia radioterapii. Robi coś węższego i bardzo konkretnego: daje kontrolę miejscową tam, gdzie skalpel musiał się zatrzymać.

88,8% ORR w zaawansowanym npSCC kota. Dwukrotna redukcja nawrotów w STS psów z zajętymi marginesami. 32% korzyść przeżycia w psim SCC przy skojarzeniu z chirurgią. To nie są liczby z pojedynczych opisów przypadków — to wieloośrodkowe serie i badania z grupą kontrolną, przy toksyczności ograniczonej do przejściowego bólu i rumienia.

Dla pacjenta, który dziś dostaje wypis z adnotacją „marginesy zajęte, obserwacja”, to bywa różnica między nawrotem w ciągu roku a wieloletnią remisją.

Jeśli masz takiego pacjenta — zadzwoń lub napisz na info@moonvet.pl, zanim zamkniesz temat.

Przychodnia Weterynaryjna Moonvet, Łódź, Konsultacje onkologiczne i kwalifikacja do Elektrochemioterapi Weterynaryjnej: 603130350, ale najpewniej i najłatwiej na: wizyta@moonvet.pl

Piśmiennictwo

Badania kliniczne

  1. Ramos S, Macfarlane M, Polton G, Gomez Fernandez J, Luís AL, Dias-Pereira P, Santos A. Surgery and adjuvant electrochemotherapy compared to surgery alone for treatment of canine incompletely excised soft tissue sarcomas. Vet Comp Oncol. 2026. doi:10.1111/vco.70088
  2. Franchini D, Laino I, Perrone C, Di Bello A, Ciccarelli S. Long-term outcome of electrochemotherapy in the treatment of advanced stages (T3–T4) of feline nasal planum squamous cell carcinoma. Vet Comp Oncol. 2026. doi:10.1111/vco.70087
  3. Diop N, Sayag D, Bernardo Marques G, Chamel G, Chavalle T, Eon JB, Floch F, Lajoinie M, Ponce F, Barrett LE. Comparison of three chemotherapy protocols with electrochemotherapy for the treatment of feline cutaneous squamous cell carcinoma. Vet Comp Oncol. 2024;22(3):437–446. doi:10.1111/vco.12995
  4. de Castro Cunha RM, Lavalle GE, Nunes FC, de Oliveira AR, de Lima Santos R, de Araújo RB. Canine squamous cell carcinoma: electrochemotherapy association with surgery and correlation with overall survival. Vet Comp Oncol. 2023;21(2):240–254. doi:10.1111/vco.12882
  5. Spugnini EP, Renaud SM, Buglioni S, Carocci F, Dragonetti E, Murace R, Cardelli P, Vincenzi B, Baldi A, Citro G. Electrochemotherapy with cisplatin enhances local control after surgical ablation of fibrosarcoma in cats: an approach to improve the therapeutic index of highly toxic chemotherapy drugs. J Transl Med. 2011;9:152. doi:10.1186/1479-5876-9-152
  6. Spugnini EP, Vincenzi B, Amadio B, Baldi A. Adjuvant electrochemotherapy with bleomycin and cisplatin combination for canine soft tissue sarcomas: a study of 30 cases. Open Vet J. 2019;9(1):88–93. doi:10.4314/ovj.v9i1.15
  7. Spugnini EP, Vincenzi B, Carocci F, Bonichi C, Menicagli F, Baldi A. Combination of bleomycin and cisplatin as adjuvant electrochemotherapy protocol for the treatment of incompletely excised feline injection-site sarcomas: a retrospective study. Open Vet J. 2020;10(3):267–271
  8. Dos Anjos DS, Sierra OR, Spugnini EP, De Nardi AB, Fonseca-Alves CE. Comparison of two different doses of bleomycin in electrochemotherapy protocols for feline cutaneous squamous cell carcinoma nonsegregated from ultraviolet light exposure. Sci Rep. 2020;10:18362. doi:10.1038/s41598-020-75472-0
  9. Valenti P, Menicagli F, Baldi A, Barella G, Catalucci C, Attorri V, Spugnini EP. Evaluation of electrochemotherapy in the management of apocrine gland anal sac adenocarcinomas in dogs: a retrospective study. Open Vet J. 2021;11(1):100–106. doi:10.4314/ovj.v11i1.15
  10. Spugnini EP, Scacco L, Bolaffio C, Baldi A. Electrochemotherapy for the treatment of cutaneous solid tumors in equids: a retrospective study. Open Vet J. 2021;11(3):385–389. doi:10.5455/OVJ.2021.v11.i3.8
  11. Spugnini EP, Menicagli F, Pettorali M, Baldi A. Ultrasound guided electrochemotherapy for the treatment of a clear cell thymoma in a cat. Open Vet J. 2017;7(1):57–60. doi:10.4314/ovj.v7i1.8
  12. Dos Anjos DS, Buosi RG, Roratto I, Mesquita LR, Sierra Matiz OR, Fonseca-Alves CE, Spugnini EP. Preliminary assessment of electrochemotherapy feasibility in dogs with vesical transitional cell carcinoma. Vet Res Forum. 2020;11(3):289–293. doi:10.30466/vrf.2020.113009.2688
  13. Franchini D, Ciccarelli S, Assumma C, Laino I, Bello A, D’Abramo C, Perrone C, Spugnini EP. Electrical resistance measurement in feline cutaneous squamous cell carcinoma treated with electrochemotherapy: a pilot study. Sci Rep. 2026. doi:10.1038/s41598-026-59069-7

Wytyczne i opracowania

  1. Gehl J, Sersa G, Matthiessen LW, et al. Updated standard operating procedures for electrochemotherapy of cutaneous tumours and skin metastases. Acta Oncol. 2018;57(7):874–882. doi:10.1080/0284186X.2018.1454602
  2. Tellado M, Mir LM, Maglietti F. Veterinary guidelines for electrochemotherapy of superficial tumors. Front Vet Sci. 2022;9:868989. doi:10.3389/fvets.2022.868989
  3. Impellizeri JA (red.). Electroporation in Veterinary Oncology Practice: Electrochemotherapy and Gene Electrotransfer for Immunotherapy. Springer; 2021. doi:10.1007/978-3-030-80668-2

© Moonvet sp. z o.o. – artykuł sponsorowany

Website |  + posts