Zmiany skórne są jedną z najczęstszych patologii występujących u psów, a około 30% z nich okazuje się nowotworami złośliwymi. Ocena wizualna lub palpacyjna nie pozwala na rozróżnienie łagodnej zmiany od guza o wysokiej złośliwości. Dlatego podstawowym i obowiązkowym narzędziem diagnostycznym każdego lekarza weterynarii jest biopsja cienkoigłowa (FNAB), wykonywana przy każdej zmianie rosnącej, niepokojącej lub o średnicy ≥1 cm.

Wczesne wykrycie i właściwa kwalifikacja nowotworu skóry znacząco zwiększają szanse na leczenie radykalne, a nieprawidłowo zaplanowana chirurgia może pogorszyć rokowanie i utrudnić późniejsze leczenie onkologiczne. Checklistę opracowano w celu szybkiej oceny zmiany skórnej, określenia wskazań do FNAB oraz jasnego wskazania momentów, w których pacjent powinien zostać niezwłocznie skierowany do specjalisty onkologa.

Dokument stanowi narzędzie ułatwiające lekarzom pierwszego kontaktu podejmowanie decyzji diagnostycznych i terapeutycznych, ograniczając ryzyko błędnej kwalifikacji oraz opóźnień w leczeniu nowotworów skóry u psów.

1. Co MUSISZ zrobić przy KAŻDEJ zmianie skórnej?

□ Ocenić tempo wzrostu (dni, tygodnie, miesiące)
□ Ocenić wygląd: owrzodzenie, obrzęk, zaczerwienienie, zmiana barwy skóry
□ Ocenić palpacyjnie: twardość, przyleganie, głębokość nacieku
□ Sprawdzić liczbę zmian: pojedyncza czy mnoga
□ Ocenić lokalizację: pazury, pysk, okolica odbytu, kończyny, powieki → wysokie ryzyko

---

2. Diagnostyka obowiązkowa: FNAB (biopsja cienkoigłowa)

□ Wykonaj FNAB zawsze przy:

• każdej zmianie ≥1 cm
• każdej zmianie rosnącej
• każdej zmianie owrzodziałej
• każdej zmianie w ryzykownej lokalizacji

□ Wykonanie:

• igła 22–25G
• metoda kapilarna
• 2–4 nakłucia
• dobre rozmazy + utrwalenie

FNAB to badanie pierwszej linii przy KAŻDYM guzku.
Wyjątek: oczywista torbiel z charakterystyczną zawartością.

---

3. Interpretacja wyników FNAB – co dalej?

A. Wynik łagodny (np. tłuszczak, włókniak, torbiel)

□ Zaplanuj chirurgię marginalną (jeśli potrzebna)
□ Wyślij każdy usunięty guz na histopatologię

B. Wynik niejednoznaczny / atypia komórkowa

→ Skieruj pacjenta do onkologa
(na biopsję gruboigłową, USG-guided lub CT)

C. Wynik sugerujący złośliwość

→ Onkolog przejmuje pacjenta natychmiast
(np. MCT, mięsak, SCC, czerniak, adenocarcinoma okołoodbytowy, tłuszczakomięsak)

---

4. Czerwone flagi – jeśli widzisz coś z tej listy, NIE prowadzisz pacjenta samodzielnie

Cechy zmiany:

□ Bardzo szybki wzrost (dni–tygodnie)
□ Zmiana twarda, przyrośnięta, głęboko naciekająca
□ Owrzodzenie, krwawienie, silny obrzęk
□ Zmiana przypominająca „kalafior”, szczególnie przy pazurach (SCC)
□ Guz z reakcją zapalną i obrzękiem wokół → podejrzenie MCT
□ Zmiana na śluzówkach lub w miejscach przejściowych (pysk, powieki, wargi)
□ Zmiana w okolicy odbytu lub gruczołów okołoodbytowych
□ Mnogie guzki → możliwe przerzuty lub chłoniak skóry

Cechy badania dodatkowego:

□ Niejednoznaczny wynik cytologii
□ Podejrzenie nowotworu złośliwego
□ Przerost węzłów chłonnych regionalnych
□ Konieczność oceny marginesów chirurgicznych przez CT

Każdy z tych punktów = natychmiast do onkologa.

---

5. Nowotwory skóry, które powinni prowadzić onkolodzy (bezdyskusyjnie)

Guzy często złośliwe lub niebezpieczne:

□ Mastocytoma (każdy stopień)
□ Mięsaki (włókniakomięsak, hemangiopericytoma, mięsak histiocytarny)
□ Rak płaskonabłonkowy (SCC)
□ Czerniak złośliwy (palce, pysk, wały pazurowe)
□ Rak gruczołów okołoodbytowych
□ Tłuszczakomięsak
□ Przerzuty skórne innych nowotworów

Guzy wymagające specjalistycznej chirurgii lub stagingu:

□ Zmiany w miejscach trudnych (palce, pysk, okolica odbytu, powieki)
□ Zmiany wymagające marginesu onkologicznego niemożliwego do uzyskania w gabinecie
□ Guzy głęboko naciekające, wymagające oceny CT

---

6. Co robi onkolog dalej?

□ Staging (RTG, USG, FNAB węzłów, badania krwi)
□ Planowanie chirurgii z właściwym marginesem
□ Chemioterapia lub terapia celowana (TKI, immunoterapia)
□ Radioterapia we współpracy z RTWet
□ Ocena marginesów po zabiegu i monitorowanie nawrotów

Monika Morawska – onkolog lekarz weterynarii specjalista chorób psów i kotów. Pracuje w Moonvet w Łodzi